Edward Jenner
İlk aşıyı geliştiren İngiliz hekim. Çiçek hastalığına karşı inek çiçeği virüsünü kullanarak modern bağışıklama bilimini kurdu.
Edward Jenner (1749-1823), dünyada ilk sistematik aşıyı geliştiren İngiliz hekimdir. Çiçek hastalığına (smallpox) karşı geliştirdiği aşı, tıp tarihinin en önemli buluşlarından biri olarak kabul ediliyor ve sonunda bu hastalığın yeryüzünden silinmesini sağladı. ## Süt Sağıcılarının Gözlemi 18. yüzyılda çiçek hastalığı, salgın dönemlerinde nüfusun yüzde 10-20'sini öldürebiliyordu. Hayatta kalanların büyük çoğunluğu derin izler taşıyordu. Jenner, kırsal alanda yaygın bir gözlem olduğunu fark etti: İnek çiçeği (cowpox) geçiren süt sağıcı kadınlar, çiçek hastalığına yakalanmıyordu. İnek çiçeği hafif seyreden, kısa süreli bir hastalıktı; ama çiçek hastalığına karşı koruma sağlıyordu. ## Tarihin İlk Aşı Deneyi 1796'da Jenner cesur bir deney yaptı. Süt sağıcısı Sarah Nelmes'in elindeki inek çiçeği yaralarından aldığı materyali, 8 yaşındaki James Phipps adlı bir çocuğa aşıladı. Çocuk hafif inek çiçeği belirtileri gösterdi ve iyileşti. Birkaç hafta sonra Jenner çocuğa çiçek hastalığı virüsü enjekte etti. Çocuk hastalanmadı. Bu deney, modern standartlara göre etik açıdan son derece sorunlu. Ancak sonucu değiştirmedi: Aşı çalışıyordu. ## "Vaccination" Kelimesinin Kökeni "Vaccine" kelimesi Latince'de "vacca" (inek) kelimesinden geliyor — doğrudan Jenner'in inek çiçeği kullanımına atıfla. "Vaccination" (aşılama) terimi tıp diline böyle girdi. ## Yayılma ve Direnç Jenner'in yöntemi hızla Avrupa ve Amerika'ya yayıldı. Napoleon, savaştaki düşman olmasına rağmen Jenner'in keşfine o kadar hayranlık duydu ki Fransız ordusunu aşılattı. Başlangıçta dini ve etik itirazlar oldu: İnsan vücuduna hayvan materyali vermenin doğru olmadığını savunanlar çıktı. Ancak ölüm oranlarındaki dramatik düşüş her itirazı geçersiz kıldı. ## Mirasın Sonu: Çiçek Hastalığının Silinmesi 1980'de Dünya Sağlık Örgütü, çiçek hastalığının yeryüzünden tamamen silindiğini ilan etti. İnsanlık tarihinde bir hastalığın tamamen yok edildiği ilk ve tek örnek. Jenner'in 1796'daki o tek deneyi, 184 yıl sonra bu sonuca ulaştı. Tahminlere göre çiçek aşısı 20. yüzyılda 300 milyondan fazla insanı ölümden kurtardı.
Zihnini test etmeye hazır mısın?